Udhar dilele paise kase milvave ? Legal Tips

उधार दिलेले पैसे कसे परत मिळवावे? संपूर्ण कायदेशीर मार्गदर्शक

Udhar dilele paise kase milvave ? आजच्या काळात ओळखीच्या व्यक्तीला, मित्राला, नातेवाईकाला किंवा व्यवसायातील भागीदाराला उधार पैसे देणे ही खूप सामान्य गोष्ट आहे. अनेक वेळा विश्वासावर पैसे दिले जातात, पण नंतर ते परत मिळवणे कठीण होते. अशा वेळी लोकांना प्रश्न पडतो — उधार दिलेले पैसे परत कसे मिळवावे? कायदेशीर मार्ग कोणते आहेत?

या लेखात आपण सोप्या आणि व्यवहार्य मराठी भाषेत उधार दिलेले पैसे परत मिळवण्यासाठी उपलब्ध कायदेशीर पर्याय, प्रक्रिया आणि महत्त्वाच्या सूचना समजून घेणार आहोत.

उधार दिलेले पैसे म्हणजे काय?

जेव्हा एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला ठराविक कालावधीसाठी पैसे देते आणि त्या बदल्यात ते पैसे परत मिळण्याची अपेक्षा ठेवते, तेव्हा त्याला उधार किंवा कर्ज असे म्हणतात.

हे उधार:

• तोंडी व्यवहाराने (oral agreement)
• लिखित कराराने
• चेक किंवा बँक ट्रान्सफरने
• प्रॉमिसरी नोटने

अशा विविध प्रकारे दिले जाऊ शकते.

पैसे परत मिळवण्यासाठी पहिला टप्पा – शांततेने समजूत काढणे

कायदेशीर कारवाई करण्याआधी सर्वप्रथम शांततेने चर्चा करणे हा सर्वात चांगला मार्ग आहे.

काय करावे?

1. त्या व्यक्तीशी प्रत्यक्ष किंवा फोनवर संपर्क साधा.
2. पैसे परत देण्याची नवीन तारीख ठरवा.
3. शक्य असल्यास लिखित कबुलीपत्र (written acknowledgment) घ्या.

अनेक वेळा हा मार्गच यशस्वी ठरतो आणि कोर्टाची वेळ येत नाही.

दुसरा टप्पा – कायदेशीर नोटीस देणे

जर समजुतीने पैसे परत मिळाले नाहीत, तर पुढचा टप्पा म्हणजे कायदेशीर नोटीस देणे.

कायदेशीर नोटीस म्हणजे काय?

वकिलामार्फत दिलेले लिखित पत्र, ज्यामध्ये त्या व्यक्तीला ठराविक कालावधीत पैसे परत देण्यास सांगितले जाते.

नोटीसमध्ये काय असते?

• उधार दिलेल्या रकमेची माहिती
• पैसे देण्याची तारीख
• परत करण्याची अंतिम मुदत
• न दिल्यास कायदेशीर कारवाईचा इशारा

साधारणपणे नोटीस दिल्यानंतर 15 ते 30 दिवसांचा कालावधी दिला जातो.

तिसरा टप्पा – सिव्हिल सूट (Civil Suit for Recovery)

जर नोटीस देऊनही पैसे मिळाले नाहीत, तर तुम्ही सिव्हिल कोर्टात पैसे वसुलीचा दावा (recovery suit) दाखल करू शकता.

सिव्हिल सूट म्हणजे काय?

कोर्टाकडे अशी विनंती करणे की:

“समोरच्या व्यक्तीने मला अमुक रक्कम परत द्यावी.”

कोर्ट पुरावे पाहून आदेश देते की आरोपीने पैसे परत करावेत.

सिव्हिल सूट टाकण्यासाठी आवश्यक गोष्टी

1. उधार दिल्याचा पुरावा:
   • बँक ट्रान्सफर
   • चेक
   • प्रॉमिसरी नोट
   • लिखित करार
   • WhatsApp किंवा मेसेजेस
2. कायदेशीर नोटीसची प्रत
3. व्यवहाराची तारीख व रक्कम

किती वेळेत केस टाकावी? (Limitation Period)

उधार दिलेल्या पैशांची केस 3 वर्षांच्या आत टाकावी लागते.

हा कालावधी मोजला जातो:

• पैसे परत देण्याच्या ठरलेल्या तारखेपासून
• किंवा शेवटच्या व्यवहाराच्या तारखेपासून

3 वर्षांनंतर केस टाकल्यास ती मर्यादेबाहेर (time-barred) जाऊ शकते.

चेक दिला असेल तर काय करावे? (Cheque Bounce Case)

जर समोरच्या व्यक्तीने पैसे परत देण्यासाठी चेक दिला आणि तो बँकेतून बाउन्स झाला, तर तुम्ही चेक बाउन्सची केस टाकू शकता.

ही केस Negotiable Instruments Act, Section 138 अंतर्गत दाखल होते.

प्रक्रिया

1. चेक बाउन्स झाला की बँक मेमो मिळतो
2. 30 दिवसांत कायदेशीर नोटीस द्यावी
3. नोटीसनंतर 15 दिवसात पैसे न दिल्यास
4. कोर्टात चेक बाउन्सची केस दाखल करावी

ही क्रिमिनल केस असल्यामुळे आरोपीवर दबाव येतो.

फसवणूक केस कधी टाकता येते?

जर समोरच्या व्यक्तीने सुरुवातीपासूनच पैसे परत देण्याचा हेतू नसताना पैसे घेतले असतील, तर ती फसवणूक (cheating) ठरू शकते.

अशा वेळी:

• पोलिसांत तक्रार करता येते
• BNS कलम 318 अंतर्गत गुन्हा दाखल होऊ शकतो

पण लक्षात ठेवा:

• प्रत्येक उधारीचा वाद फसवणूक ठरत नाही
• साधा पैशांचा वाद असेल तर तो सिव्हिल वाद मानला जातो

पैसे परत मिळवण्यासाठी आवश्यक पुरावे

कोर्टात यशस्वी होण्यासाठी पुरावे खूप महत्त्वाचे असतात.

महत्त्वाचे पुरावे

• बँक ट्रान्सफर रेकॉर्ड
• चेक किंवा प्रॉमिसरी नोट
• लिखित करार
• WhatsApp किंवा SMS चॅट
• साक्षीदार

प्रॉमिसरी नोटचा फायदा

जर पैसे देताना प्रॉमिसरी नोट घेतली असेल, तर केस मजबूत होते.

प्रॉमिसरी नोट म्हणजे:

पैसे परत देण्याचे लिखित आश्वासन

कोर्टात हा एक मजबूत पुरावा मानला जातो.

केस किती काळ चालते?

सिव्हिल केस साधारणपणे:

• 1 ते 3 वर्षे चालू शकते

चेक बाउन्स केस:

• 6 महिने ते 2 वर्षे

कालावधी कोर्टाच्या कामावर आणि पुराव्यांवर अवलंबून असतो.

Read More : Order 39 CPC: Temporary Injunction | Explained in Marathi

व्यावहारिक टिप्स (Practical Tips)

1. मोठी रक्कम देताना नेहमी लिखित करार करा.
2. शक्यतो पैसे बँक ट्रान्सफरने द्या.
3. प्रॉमिसरी नोट घ्या.
4. व्यवहाराचे पुरावे जपून ठेवा.
5. वेळेत कायदेशीर कारवाई करा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

1. उधार दिलेले पैसे परत कसे मिळवावे?

प्रथम समजुतीने मागणी करा. नंतर कायदेशीर नोटीस द्या. त्यानंतर सिव्हिल सूट टाका.

2. उधारीची केस किती वर्षात टाकावी?

उधार दिल्यानंतर 3 वर्षांच्या आत केस टाकावी लागते.

3. चेक बाउन्स झाला तर काय करावे?

30 दिवसांत नोटीस द्या आणि 15 दिवसात पैसे न मिळाल्यास Section 138 केस टाका.

4. पोलिसांत थेट तक्रार करता येते का?

जर सुरुवातीपासून फसवणुकीचा हेतू असेल, तर पोलिसांत तक्रार करता येते. अन्यथा तो सिव्हिल वाद असतो.

5. तोंडी व्यवहारावर केस करता येते का?

हो, पण पुरावे नसल्यास केस कमकुवत होऊ शकते.

Read More: BNS Section 82 in Hindi

निष्कर्ष

उधार दिलेले पैसे परत मिळवण्यासाठी कायदेशीर मार्ग उपलब्ध आहेत, पण योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने कारवाई करणे महत्त्वाचे आहे.

सोप्या शब्दात प्रक्रिया अशी:

1. समजुतीने मागणी
2. कायदेशीर नोटीस
3. सिव्हिल सूट
4. चेक बाउन्स केस (लागू असल्यास)

योग्य पुरावे आणि वेळेत कारवाई केल्यास पैसे परत मिळवण्याची शक्यता वाढते.